گامهای سازندگی (24)

پرورش و آموزش:

قال رسول الله صلی الله علیه و آله:

«الوَلَدُ سَیدٌ سَبعَ سِنینَ وَ عَبدٌ سَبعَ سِنینَ وَ وَزیرٌ سَبعَ سِنینَ»

اینکه پرورش را قبل از آموزش آوردم، به دو علت بود: یکی اینکه قرآن

پرورش را قبل از آموزش آورده و فرموده است: «یُزَکِّیهِمْ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتابَ

وَ الْحِکْمَه»، دیگر اینکه در ساختمان انسان، پرورش قبل از آموزش و از

رحم مادر آغاز می شود و نشان می دهد که پرورش تاسیس است و

آموزش تکمیل.

صرفنظر از مسئله ژنتیک و وراثت، نوع تغذیه و شرایط روحی، روانی مادر

در دوران حاملگی در پرورش جسم و جان کودک تاثیری به سزا دارد. مادر

باردار آنچه می خورد و می آشامد، به صورت خون از طریق بند ناف وارد

بدن جنین شده و اندام کودک را می سازد. در این دوره مادر باید متناسب

با نیاز جنین تغذیه شود. منظور خوردن غذای زیاد و یا لوکس و گران قیمت

نیست بلکه منظور غذای مناسب و به اندازه است، هرگونه زیادخواری یا

کم خواری به سلامت مادر و کودک زیان می رساند. شاید بهترین رژیم

غذائی برای مادر لبنیات، سبزیجات و میوه جات و اندکی گوشت باشد.

لبنیات استخوان بندی کودک را محکم می کند، مواد پروتئینی عضلات را

می سازد و سبزیجات و میوه جات در زیبائی و لطافت و رنگ پوست و

تلطیف در حیات کودک موثر است.

در روایات اسلامی دستوراتی در این زمینه وارد شده، از جمله اینکه اگر

مادر در دوران حاملگی سیب و به بخورد، کودکش زیبا می شود و اگر

خرما بخورد، حلم فرزند زیاد می شود و صبور می گردد. مادران در دوران

حاملگی و شیردهی فرزند نباید دچار اضطراب، عصبانیت و غم و غصه

بشوند زیرا این حالات روحی و روانی باعث عوارض ناگوار در جسم و جان

کودک می گردد. مادرانی که دچار فقر غذائی و یا زیاده خواری و

مسمومیت غذائی و استنشاق هوای آلوده هستند و یا در محیط پر از

اضطراب و آشوب و درگیری خانوادگی به سر می برند، به سلامت نسل

لطمه وارد می کنند و نباید انتظار فرزندان سالم و متعادلی داشته باشند.

گام سوم در تولید نسل سالم و فرزندان خوب آنست که پدر و مادر

همان گونه که رفتار و گفتار را به کودک می آموزند، چگونگی رفتار و گفتار

را نیز به کودک بیاموزند.

گویند مرا چو زاد مادر                         

 پاکیزه، چو شبنم سحر زاد

پاکیزه بزاد و پاک پرورد                         

رحمت به روان مادرم باد

لبخند نهاد بر لب من                      

یعنی که به خلق مهربان باش

دستم بگرفت و پا به پا برد              

یعنی که به راه حق روان باش

هر صبح به آب چشمه عشق                   

  بنهاد و بداد شستشویم

تا شهره شوم به تازه روئی                 

  با اشک سحر بشست رویم

او رفت و کنون به هستی من          

هر نقش نکو که هست، از اوست

افسوس که نیست تا بگویم           

  تا هستم و هست دارمش دوست

خانواده اولین مدرسه کودک و پدر و مادر اولین و بهترین معلمان و مربیان

کودک در مهمترین دوران زندگی او هستند، به فرمایش مولا علی علیه

السلام: قلب کودک همانند کاغذ سفید و نانوشته ای است که پدر و مادر

نویسندگان اولیه این صفحه پاک و نانوشته هستند، هر چه پدر و مادر

اراده کنند در این قلب حک می شود. مانند نقش بر سنگ، آموخته های

دوران کودکی تا آخر عمر پاک نمی شوند، اما آموخته های دوران

بزرگسالی چون نقش بر آب، زیاد دوام نمی آورد. پدر و مادر هستند که

صفحات کامپیوتر ذهن کودک را می نگارند. بعضی روانشناسان می گویند

ضمیر کودک در شش سال اول زندگی از معلومات شنیداری و دیداری پر

می شود، از آن پس تا آخر عمر هر چه بروز می دهد انعکاس همان شش

سال اول زندگی است. به هر حال، شش سال اول زندگی بسیار مهم و

آموخته های آن پایدار است. پدر و مادر به ویژه مادر، در این دوره هم

مربی است و هم معلم، مادر با لالائی و نوازشهایش، با آغوش گرمش،

با عشق مثال زدنی و بی شائبه اش، با کلمات شیرین و آکنده از مهرش و

با قصه های دلنشین و مادرانه اش کودک را می سازد. لذا باید در گفتار و

رفتار مراقب و با نزاکت باشد، شیری که به کام فرزند می ریزد شیر غصه

و خشم و غذای مسموم و فراهم شده از لقمه حرام نباشد. برخی

مادران آگاه و باایمان، بدون وضو پستان به دهان فرزند نمی گذاشتند

حتی در نیمه شبهای سرد زمستان. وقتی به مادر شیخ الفقها انصاری

عظمت علمی و زهد فوق العاده فرزندش را تبریک گفتند، او در جواب

گفت: من انتظار بیشتری داشتم زیرا در تربیت او زحمت بسیار کشیدم،

از جمله اینکه هرگز بدون وضو پستان به دهانش نگذاشتم.

مادر کارخانه انسان ساز خدای جهان است، ارزش کار هیچ کس به اندازه

ارزش کار یک مادر شایسته و وظیفه شناس نیست. به گفته امام راحل

انسان از دامن مادر به معراج می رود. یک زن اگر برترین تاجر، برترین

معدن کار، بهترین پزشک و برترین مخترع باشد ارزش کار و مقام او به پای

مقام یک مادر خوب نمی رسد، مادران خوب انسانهای خوب می سازند و

انسانهای خوب، جهان خوب؛ جهانی بهشت آسا، از این جهت گفته اند:

«الجنّه تحت أقدام الامّهات» بهشت زیرگامهای مادران است.

 آنها که زنان را از خانه ها به کارخانه ها کشیدند، نه تنها به زنان که به

بشریت ظلم کردند. از نظر اسلام شأن مادری بالاترین شأن و حق مادری

بالاترین حقوق است، البته مادران شایسته و وظیفه شناس.

در تربیت فرزند، پدر و مادر لازم نیست دچار نگرانی و وسواس شوند و در

پی مطالعه کتب مفصل در تربیت کودک باشند بلکه کافی است رفتار

آنان درست باشد، چه آنکه فرزند گرچه خردسال است اما هوشمند

است و با چشم و گوش حساس و قدرت گیرندگی زیاد و حافظه قوی و

ماندگار، هرگونه حرکت نامناسب و خارج از نزاکت پدر و مادر در ذهن

فرزند ضبط می شود. درست است که فرزند و پدر و مادر و خواهر و برادر

با یکدیگر محرم هستند اما این محرمیت حدودی دارد، خارج از آن حدود

خطر انحراف را در پی دارد.

 اگر خانواده کانون محبت و وظیفه شناسی باشد و لقمه حلال سر سفره

بیاید فرزندان خوب و سالمی خواهند داشت که مایه روشنی چشم و

شادمانی دل آنان خواهد گردید. اگر پدر و مادر به شخصیت یکدیگر احترام

بگذارند، فرزند هم به شخصیت آنان احترام خواهد گذارد، اگر پدر و مادر

به یکدیگر و به دیگران دروغ نگویند، سخنان زشت و رکیک به زبان نرانند،

فرزندان آنان دروغگو و بدزبان نخواهند شد. اگر مادر در خانواده منظم و

نظیف باشد و کودک را همان گونه بار آورد، فرزندان هم در زندگی منظم و

نظیف به بار خواهند آمد و عرصه کوچه و خیابان و پارک و دامن طبیعت را

زباله دان فرض نخواهند کرد که پوست موز و خیار و ته سیگار را از شیشه

ماشین به خیابان پرت کنند. بی نزاکتی در آلوده کردن پارک و خیابان و

دامن طبیعت، دور از فرهنگ و تمدن و مایه شرمندگی است!!!

اگر پدر و مادر به شخصیت فرزند خود احترام بگذارند و با مهر و  ملایمت

با آنان حرف بزنند، فرزندان آنان افرادی باشخصیت و بافرهنگ به بار

خواهند آمد. پدر و مادر باید سعی کنند با رفتار درست خود، شخصیت

برجسته و خوبی از خود در ذهن فرزندان خود به یادگار بگذارند تا فرزندان

به داشتن چنین پدر و مادری مباهات کنند.

 پدرم آنچه از او به یادگار دارم لبخند مهربانش بود و صداقتش در رفتار و

گفتار، هرگز دروغی از او نشنیدم و دوروئی و دورنگی نسبت به اشخاص

از او ندیدم، در دین خود متصلب بود و در زندگی سخت کوش، با توکل

قوی به خداوند در سختی های زندگی هیچ گاه او را نگران ندیدم، حلال و

حرام را با جدیت رعایت می کرد، در سختی ها بدون نگرانی تنها یک کلمه

بر زبانش بود: خدا بزرگ است و مادرم فرشته پاکی و یک رنگی، صبور و

مهربان، لالائی مهربانش با فرزندان و قصه های دلنشینش.  قیافه و چهره

ملکوتیش، آنگاه که با چادر و مقنعه سفید بر سجاده سبز رنگش به نماز

می ایستاد، تجسم فرشته ای را داشت در شکوه عبادت، خدای

رحمتشان کند. ضرب المثل مهربانی بودند و خلوص و صداقت.

 پدر و مادر در برابر کودکان خود اندکی تحمل را باید بیاموزند زیرا کودک به

مقتضای سنش بازیگوش است و پرتحرک و بی تجربه، گاهی در رفتار و

حرکات خود دچار اشتباه می شود. عصبانیت و پرخاش روحیه کودک را

می شکند زیرا او چون گل لطیف است و زود پژمرده می شود، در این امور

او را رها نباید کرد بلکه با مهربانی باید راهنمائیش کرد. خانواده پر از

آشوب و پرخاش و اختلاف، شکنجه گاه کودکان است.

بیائید آرام باشیم و مهربان، تا روزگار به ما مهربانی نشان دهد. لبخند

بزنیم تا زندگی به ما لبخند بزند، نیکی بکاریم، تا نیکی بدرویم. اگر در پی

آزار دیگران باشیم، خود آزار خواهیم دید زیرا زندگی ما انعکاس رفتارهای

ما است که گفته اند:

این جهان کوه است و فعل ما ندا      سوی ما آید نداها را صدا

اولین انعکاس رفتارهای ما، در فرزندانمان خود را نشان می دهد. فرزند

خوب حاصل یک ازدواج خوب و موفق است. زن و مرد در انتخاب همسر

باید دقت کند اما وقتی پیمان زندگی بستند، باید بر سر پیمان خود

باشند و در خوشبخت کردن یکدیگر بکوشند، چه آنکه آنان باغبان بوستان

انسانهای خوبند، زن و مرد گرچه همانند نیستند اما باید مکمل یکدیگر

باشند نه مزاحم یکدیگر، سعادت و شادمانی هر کدام موجب سعادت و

شادمانی دیگری خواهد شد. آنان شریک زندگی یکدیگرند، اشتباه

بزرگی است که یکی از آنها بخواهد دیگری را زیرسلطه خود درآورد و

شخصیت دیگری رابه نفع خود مصادره کند. هر انسانی شخصیت و

هویت مستقلی دارد، زن و شوهر باید شخصیت یکدیگر را احیا کنند نه

اینکه امحا کنند، راز خوشبختی در مهربانی است و وظیفه شناسی. در

اسلام وظائف و تکالیف زن و شوهر نسبت به یکدیگر مشخص شده

است، هر مجموعه کوچک و بزرگ احتیاج به یک رئیس و مدیر دارد، در

اسلام مدیریت و مسئولیت خانواده به مرد سپرده شده و فرموده است:

«الرِّجالُ قَوّامُونَ عَلَی النِّساءِ» استوانه خانواده مرد است مسئولیت نفقه

خانواده نیز به عهده مرد است، بر مرد واجب است بدون منت نفقه

معمول زن و فرزند را فراهم کند. متقابلا تا آنجا که مخالف فرمان خدا

نباشد، زن وظیفه دارد از شوهر اطاعت کند. خداوند رفتار نیک مرد را

نسبت به همسرش سفارش نموده و فرموده است: «وَ عاشِرُوهُنَّ

بِالْمَعْرُوفِ» با همسرانتان به نیکی معاشرت و رفتار کنید.

پیامبر اکرم فرمودند:«فَإِنَّ الْمَرْأَهَ رَیْحَانَهٌ وَ لَیْسَتْ بِقَهْرَمَانه» زن گلی است

لطیف و خوش رنگ و بو، او قهرمان برای میدان ستیز و زورآزمائی نیست،

با او به مهر و لطافت رفتار کنید تا از مهر و عاطفه طبیعیش بهره مند

شوید زیرا خداوند او را مایه آرامش زندگی شما قرار داده است. زن آیت

آرامش و تجلی مهر خداوند است. قرآن می فرماید: «وَمِنْ آیَاتِهِ أَنْ خَلَقَ

لَکُم مِّنْ أَنفُسِکُمْ أَزْوَاجًا لِّتَسْکُنُوا إِلَیْهَا وَجَعَلَ بَیْنَکُم مَّوَدَه وَرَحْمَه»

 از آیات خداوند است که از جنس خودتان برای شما جفتی آفرید تا در

کنار او آرامش بگیرید و بین شما به طور غریزی، مودت و مهربانی قرار

داده است.

 مردی خدمت پیغمبر اکرم آمد و عرض کرد: یا رسول الله، من زنی در

خانه دارم که هنگام خروج از منزل تا دم در بدرقه ام می کند، وقتی

برمی گردم تا دم در به استقبالم می آید، آنگاه که مرا غمگین می بیند با

مهربانی به من می گوید شوهرم چرا غمگینی؟ اگر غصه ات برای

دنیاست که خدا بزرگ است و کفیل روزی ما است، اگر برای آخرت است

عیبی ندارد، انسان باید در اندیشه وغصه آخرتش باشد. پیامبر اکرم در

حق آن زن دعا کردند و عرض کردند خدایا تو را شکر می کنم که در امت

من چنین زنانی وجود دارد.

ادامه دارد...